نگاهی به موسیقی نوروزی؛ از چهارشنبه سوری تا سیزده بوسیله در

به گزارش ایسنا، در ایران از گذشته آداب و رسوم خاصی برای رابطه های متنوع بود داشته است، بستگی هایی که در ایام ماتم و شادمانی ودیعه به تشریفات خاص، شکل متفاوتی درون نواحی مختلف سرزمین بوسیله خود می گرفتند. نوروز و سیزده به درون هم که یکی از عمده ترین و کهن ترین ایام شادمانی در ایران و با رسم و تشریفات متفاوتی همراه است. تو این ایام مردم سعی می کنند داخل سال جدید تغییرات مثبتی در خود، خانه و ظاهرشان خلق کردن کنند.

اینک تو نوروز ۹۹ که با وضعیت خاصی هم خلال شد، تصمیم گرفتیم گپی با یکی از کارشناسان موسیقی درباره رسوم و سنت نوروز و سیزده به تو و آوازها و موسیقی های کهنی که درون این ایام عمل می شده است، داشته باشیم.

بسیاری از رسوم نوروزی از بین رفته است

علی مغازه ای می گوید: آیین های نوروزی همچون سایر مناسک و آداب و تشریفات فرهنگی ایران و فارسی زبانان تو نسبت خود با زمانه و تغییرات ساختار و استیل زندگی، رنگ باخته و به فراموشی امانت شده اند. از آنجا که دگرگونی های اجتماعی تحولات اهمیت تو فرهنگ، آداب و رسوم خلق می کند، بسیاری از آیین های موسیقایی نوروزی نه تنها ته رنگ باخته و به فراموشی امانت شده اند بلکه متأسفانه منابع خوب و متنوعی برای بازیافت و بازشناخت آنها وجود ندارد.

او ادامه می دهد: در مباحثه گوهر شناسی مکتوب حقیقت های آیین های نوروزی، یکسری کتاب ها و مقالات نوشته شده است که از جمله این منابع اصلی می استعداد به تاریخچه تحقیقات الکساندر خودسکو اشاره کرد. این محقق قریب بوسیله ۱۴ سال در ایران، خصوصا در شمال کشور و مناطق البرز شمالی و جنوبی گشت و گذار و زندگی و اشعاری را یادداشت کرده است و داخل قالب یک تاریخچه به معروفیت میزان هایی از پیش روی مردمی ایران در بین سال های ۱۸۴۰ یا ۱۸۵۰ میلادی در انگلستان چاپ کرده است. این تاریخچه یکی از منابع اصلی توجه به ترانه ها و اظهار نوروزی انسان شمال ایران است.

این ممیز موسیقی درباره دیگر منابع آداب و رسوم نوروزی اعتراف می یواش: از دیگر منابع مطالعاتی داخل زمان پیش و پس از اسلام بی آرامی کتاب هایی در مشت است؛ از جمله یکی از کتب خارجی که با برگردان کاظم زاده به چاپ رسیده است. نیز در برخی تاریخچه ها و مطالعاتی که درباره ساسانیان در دست است درخصوص آداب نوروزی ایرانیان به اشاره مطالبی تالیف شده است. یا در یکی از مجلدهای مجموعه بزرگ بحارالانوار محمدباقر مجلسی بابی بود دارد با عنوان «یوم النیروز و تعیینه» که به نوروز و آداب آن پرداخته است. نیز مقالاتی از افرادی همچون یحی ذکا درباره موسیقی نوروز تالیف شده است که این نوشتارها اندکی منابع عمده ما درخصوص موسیقی نوروزی هستند.

او با رمز به ساختار موسیقی دستگاهی افزود: از سوی دیگر نوروز و اتیکت نوروزی بر طبق آنچه که در ردیف های موسیقی ایرانی با اسامی متنوعی به شکل وسیع در این طوطی بزرگ موسیقی آمده است، می تواند یکی از منابع اساسی بازشناخت موسیقی ویژه نوروز را برای پژوهشی گشاد به مشت دهد؛ بوسیله عنوان مثال لقب نوروزات (جمع نوروزی های موسیقی مقامی) وجود دارد که ذهن ما را معطوف بوسیله این می کند که مسئله و جشن و آیین نوروز در موسیقی ایران از زمان باستان دارای ایستگاه و عظمت بسیار بالایی بوده است.

گوشه های نوروزی کدامند؟

مغازه ای اضافه می کند: داخل ردیف موسیقی ایرانی اسامی بسیار مهمی داریم که کتاب «گوشه» لله بزرگ تهماسبی توضیحات مفصلی برای آنها دارد که گوشه های نوروز را برشمرده و شرحی کنار آنها به دست می دهد؛ گوشه هایی در مقابل نوروز صبا، نوروز اصل، نوروز عجم، نوروز ترک، نوروز عنصر صغیر، نوروز خارا، نوروز بزرگ، نوروز سلطانی، نوروز ورزگ، نوروز عرب، نوروز کیقبادی، نوروزمطلق، نوروز معرب، نوروز کوچک نوروز بیانی و …؛ تمام این گوشه ها نام کلمه ها و عباراتی هستند که مناسبت و اشاراتی بوسیله نوروز دارد و هر کدام درون ردیف آوازی شعرهای کم ارزش خویشتن را دارد.

او افزودن می کند: مثلاً در نوروز سلطانی به نقل از آقای حسن مشحون شعری با عبارات «باد و بارش آمده، نوروز سلطان آمده، نوید دهید ای دوستان، این سال بدیع باز آمده» داریم. نیز «سی لحن باربد» را داریم که یکی از الحان آن به نام سازِ نوروز است؛ سی صدا باربد از عناصر هویتی و محظور و ترتیب های اجرای آهنگ ها تو موسیقی همیشه ایران بوده که ایجادش را به باربد، موسیقی دان پرگیر ساسانیان نسبت داده اند.

نوروز دارای سه گانه وهله است

این پژوهشگر درباره موسیقی نوروزی بیشتر توضیح می دهد: بنا به خشکی امدن شواهد، موسیقی نوروزی تنوع بسیار وسیع ای داشته که می توان بر پایه فرهنگ فولکلور ایران آنها را بازخوانی و نمادشناسی کرد. نوروز مجموعه ای از آداب است که تو نسبت انسان ایرانی با نوروز می استعداد مجموعه ای از آداب را به سه پرگیر زمانی تفکیک کرد. به شمارش آدم شناسی فرهنگی جنین نخست نوروزخوانی پیش از نوروز از اواخر اسفند آغاز می شود که اشعاری را برای نوید اعطا کردن فرارسیدن نوروز و شکوفایی نهاد می خواندند. همچنین در این مرحله بخاطر جدا شدن از سال دیرینه و دور کردن هر آنچه که از سال کهنه ابدی می ماند کارهایی قرین ساختمانی تکانی، غبارروبی، رنگ کردن درها و دریچه ها، رویاندن سبزه یا تعویض ابزار و ظواهر و نو کردن آنها ایفا می گرفته و در نهایت وسایلی که دیگر نیازی برایشان حیات نداشته به همراه شوک و خاشاک حوالی خانه ها در شب چهارشنبه ی سرانجام سال آتش می خورده اند. همه این آداب موسیقی های اختصاص خویشتن را داشته است از عموم آتش بازی چهارشنبه آخرسال و قاشق زنی پس از آتش بازی. مشیت هایی مانند «شب چارشنبه چار» در فارس یا شب چارشنبه سوری و نیت قاشق زنی در تهران قدیم.

این ممیز موسیقی ادامه می دهد: در وعده دوم که می توان به آن وعده گذار گفت، از یکم فروردین آغاز شده و تا ۱۲ روز ادامه دارد. در این مدت در اقوام متنوع ایران که کماکان تا حدودی بوسیله اندکی از آداب آن پایبند هستند، تقریباّ امور یومیه و مشاغل و حِرف خود را تعطیل یا تعلیق کرده و به دیدار دوستان، آشنایان و اقوام می رفتند و گاهی در فداکار مناطق جوانان بوسیله ورزش های نمایشی و میدانی متشابه والس های محلی با ساز و دهل، کشتی پهلوانی، نزاع ورزا ( خصوصی جزء هایی از شمال است که به جنگ گاوها می گفتند)، اسب دوانی، پرتاب عقل و وزنه و کارهای نمایشی انفراد و غیره می پرداختند.

او افزودن می نرم: تو کود سومین که می استعداد به آن مرحله آغاز ورود به زندگی اجتماعی در سال بدیع گفت از صبح ۱۳ فروردین آغاز می شود. در این روز مردم از خانه خود خارج شده به دل طبیعت می روند که آداب و مناسک خود را از جمله سبزه گره زدن، بوسیله آب انداختن سبزه عید و … ارتکاب دهند و البته فدایی از این آداب هنوز رایج است. مردم در این روز ورزش های مختلف، بردباری خوردن از تقسیم های درختان که درون همیشه دختران ادا می داده اند، اسقاء کردن آش رشته و باقالی پلو داشته اند. کلیه این کارها نیز موسیقی خاص خویشتن را داشته اند که تمامی ترانه های این آداب و عادات ها به دلایلی به طور کامل از این مناسک حذف شده است، البته امروزه تا اینکه شادی هم از این آداب حذف شده است.

نوروزخوانی

مغازه ای با اعتراف اینکه کلیه این سه گانه مرحله نشانه ها و مفاهیمی هستند که باید روی آنها بررسی های مفصل رخساره بگیرد، می گوید: این سه بار با اسطوره ها، اساطیر و نمادهای نور و روشنی که تو سرشت بوده و انسان ایرانی با آنها نوروز را جشن می گرفته، مرتبط بوده است. امروزه آداب و سنن نوروزی به یک نوروزخوانی محدود شده است. زمانی که از نوروزخوانی مصاحبت می شود همگی بوسیله نوروزخوانی مرسوم تو شمال اشاره می کنند که در گیلان درون دو سوی سفید رود یعنی بیه پس و بیه پیش و آن سوتر داخل تالش با لحن و اعتراف متفاوت بود دارد؛ گرچه که بنا پیاده شدن همان کتاب الکساندر خودزکو نوروزخوانی داخل گیلان و دیلمان و مازندران یا طبرستان و گلستان یا استرآباد و نیز دامنه جنوبی البرز مد بوده است.

او درباره نوروزخوانی ادامه می دهد: متاسفانه به مغلوط تصور بر این است که نوروزخوانی، تنها موسیقیِ منتسب و مربوط به نوروز است، گرچه یک گونه موسیقی نوروزی است که در خصیصه ایران و قدم جنوب البرز مد بوده است. شاید یکی از دلایلی که نوروزخوانی داخل این مناطق مد و بارز بوده است، تماس آن با رویش زمین، کشاورزی و رونق اقتصادی زندگی مردم بوده است که از دامنه جنوبی البرز غم بخاطر خرید به خصیصه می رفته اند. این شکل موسیقی به دلیل سادگی اجرای آن که تنها با یک رامشگر و یک یا چند حزن سفره انجام می شود البته بیشتر هم به لباس نمایشی همچنان اجرا می شد داخل حالی که در گذشته کارکرد فرهنگی خاصی داشت. به هر حال روند فرهنگ و آداب نوروز هیچ جریان ساده ای نبوده و زدودن.

مخالفت ها و اتفاق ها با نوروز

او در این شالوده می گوید: در مشاجره با نوروز از امام محمد غزالی و افرادی دیگر مصاحبت هایی وجود دارد که البته در عین حال، در متون اسلامی و دینی مطالبی از شیخ کلینی درون کتاب کافی، ملا صدوق در تهذیب الاحکام، ملا طوسی در الاستبصار و علامه مجلسی داخل بهارالانوار در سبب موافقت با نوروز و منافع نوروزی بود دارد که می توان آنها را و سایر منابع مکتوب فقهی و دینی را بررسی کرد.

اسامی نوروزی

مغازه ای تو پایان بیان می کند: اسامی متنوعی از یکسره عمو نوروز، خواجه پیروز یا حاجی موفق امروزی، چهارشنبه سوری، ملاقه زنی، تحویل سال، سیزده به در، میرنوروزی، کاسه شکستن و بسیاری زبان ها و مفاهیم دیگر، همگی ظرفیت های بسیار ارزشمندی برای کشف ربط این مفاهیم با موسیقی زیبنده خودشان را میلیونر هستند که بسیاری فراموش شده اند.

شاید یکی از علل این نابودی یا فراموشی موسیقی با آمدن موسیقی های بایگانی شده عارض پذیرفت؛ چراکه به آرامی اجرای موسیقی های زنده از بین رفتند. اینها آسیب های تکنولوژیکی است که بوسیله مرور باعث از بین رفتن آداب ها و سنت های زیبای قدیمی مان شده و اکنون ما را با نزاکت بسیار محدودی از آنچه که از نیاکان پایا مانده مواجه کرده است.

انتهای پیام